Powstanie Styczniowe

 

orzel_pogon_michal   Przegrana Rosji w wojnie krymskiej, odsłoniła jej wewnętrzną słabość. Skłoniło to cara Aleksandra II, do przeprowadzenia stosownych reform ustrojowych. Polacy odczytali to jako objaw słabości naszego zaborcy i rozpoczęli przygotowania do wybuchu zbrojnego powstania.

Związek Trojnicki
Na Uniwersytecie Kijowskim, utworzono zakonspirowany Związek Trojnicki. Związek ten, szukał kontaktów z polską młodzieżą na terenach wszystkich trzech zaborów i opowiadał się za powstaniem. Najważniejszą komórkę konspiracyjną powołali polscy oficerowie, studiujący w Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu. W 1857 roku, powstała w Warszawie Akademia Medyko-Chirurgiczna, toteż wśród jej studentów zaczęły tworzyć się konspiracyjne kółka młodzieżowe.

Pogrzeb żony wielkiego bohatera

W dniu 11 czerwca 1860 roku, miał miejsce pogrzeb pani Katarzyny wdowy po bohaterze powstania listopadowego generale Józefie Sowińskim. Pogrzeb ten, stał się wielką manifestacją patriotyczną. Natomiast w październiku tegoż roku, w czasie warszawskiego zjazdu rosyjskich monarchów przeszkodzono iluminacjom i balom, a na przedstawieniu galowym w Teatrze Wielkim fotele oblano cuchnącym płynem. Akcją tą kierował Franciszek Godlewski. W nocy 29 listopada, czyli w rocznicę Nocy Listopadowej zorganizowano kolejną wielką manifestację i odśpiewano pieśń skomponowaną niegdyś przez Alojzego Felińskiego, „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie”. Wobec nasilających się wystąpień ludności Warszawy, car Aleksander II, zdecydowany był zastosować najsurowsze represje i w wypadku większych demonstracji ulicznych, miasto miało zostać zbombardowane z Cytadeli.

Obchody śmierci Naczelnika

    W dniu 15 października 1861 roku, mimo surowych zakazów warszawiacy wzięli udział w obchodach rocznicy śmierci Naczelnika Kościuszki, co skończyło się rozbiciem manifestacji przez wojsko rosyjskie i porywaniem ludzi z kościołów. Na znak protestu przeciwko aresztowaniu 1878 wiernych warszawiaków, administratorzy diecezji nakazali zamknięcie wszystkich kościołów i kaplic w Warszawie. W 1861 roku, Apollo Korzeniowski zawiązał Komitet Miejski, który zajął się przygotowaniem wybuchu powstania. Hrabia Lambert – namiestnik cara, ugiął się przed tym oporem i uwolnił większość zatrzymanych polskich patriotów. W tej sytuacji radykalne ugrupowanie patriotyczne, zwane „czerwonymi”, opowiadało się za podjęciem otwartej walki i przystąpiło do przygotowywania zbrojnego zrywu.

Odrębne stanowisko „białych”

    Odrębnie rozwijała się niepodległościowa konspiracja, grupująca ziemiaństwo, arystokrację i bogate warstwy mieszczaństwa, zwana obozem „białych”. Korzystając ze struktur Towarzystwa Rolniczego, utworzyli oni sieć swych placówek w całym Królestwie Polskim, a także na Litwie i Ukrainie. Ich program różnił się od programu czerwonych praktycznie tylko tym, że postulowali oni uwłaszczenie chłopów za wysokim odszkodowaniem i odsunięciem powstania na dalsze lata. W dniu 22 stycznia 1863 roku, w Królestwie Polskim stacjonowała 100 tysięczna armia rosyjska. Zamierzona „branka” Polaków do carskiego wojska, została jednakże zbojkotowana i fakt ten, przyśpieszył wybuch zbrojnego powstania. W tym czasie ukazywały się powstańcze pisma Strażnica i Wiadomości z Pola Bitwy. W instrukcjach dla powstańczych oddziałów zalecano, by unikać walk z większymi jednostkami nieprzyjaciela, nakazywano utrudnianie komunikacji oraz odbijanie jeńców i rekrutów.

 Ludwik Mierosławski
Pierwszy dyktator powstania, Ludwik Mierosławski przekroczył granicę zaboru rosyjskiego, jednak po dwóch przegranych potyczkach jego oddziału pod Krzywosądzem i Nową Wsią, uciekł z pola walki do Paryża.

Walka do ostatniej kropli krwi
Następnym powstańczym dyktatorem, był Marian Langiewicz, a potem zaś Romuald Traugutt. Powstanie objęło całe Królestwo Polskie, znaczną część Litwy oraz Wołyń i trwało z większą intensywnością ponad rok, a rozproszone oddziały partyzanckie walczyły jeszcze do jesieni, następnego roku. Ostatni oddział powstańczy księdza generała Stanisława Brzóski, utrzymał się na Podlasiu, aż do wiosny 1865 roku. Po początkowych sukcesach organizacyjnych, a także i wojskowych, powstańcy zaczęli jednak ulegać przeważającym siłom rosyjskim. Traugutt starał się wciągnąć do walki ludność chłopską, głosząc hasło działania „z ludem i przez lud”. Faktycznie udział chłopów w oddziałach partyzanckich, znacznie wtedy wzrósł. Lecz opuścili je oni, po ogłoszeniu dekretu carskiego o ich uwłaszczeniu i przyznaniu chłopom na własność użytkowaną przez nich ziemię.

Wojna partyzancka

Powstanie ze względu na znaczną dysproporcję sił stron walczących, przybrało formę wojny partyzanckiej. Stoczono wówczas 1229 rozproszonych potyczek i mniejszych bitew, w tym 956 w Kongresówce, 236 na Litwie, pozostałe na Białorusi i Ukrainie. Oddziały polskie unikały walnej bitwy, która mogła się zakończyć totalną porażką powstania. Tuż po upadku powstania styczniowego, Rosjanie rozpoczęli represje wobec Polaków, natychmiast po stłumieniu ostatniej jego bitwy. Należy pamiętać, iż wiele tysięcy ludzi przypłaciło życiem udział w powstaniu, zostali oni zamordowani przez wojska rosyjskie, a ich majątki zostały bezprawnie skonfiskowane.

Na nieludzkiej ziemi

    Kilkadziesiąt tysięcy uczestników powstańczych walk, zesłano na Syberię. Władze rosyjskie przystąpiły też do wzmożonej rusyfikacji społeczeństwa polskiego, mającej na celu upodobnienie Kongresówki do innych prowincji imperium rosyjskiego. W ramach represji miastom, które czynnie popierały powstanie odebrano prawa miejskie, powodując ich sukcesywny upadek, skasowano również wszystkie klasztory w Królestwie, które były głównymi ośrodkami polskiego oporu.

Ewa Michałowska – Walkiewicz

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial