Zanim powstało Skarżysko cz. II

Do końca XV w. czyli kończącego średniowiecze na ziemiach polskich, wiemy o istnieniu na obszarze obecnego miasta Skarżysko-Kamienna osad, których nazwy przetrwały do dziś. Część jako nazwy dzielnic a część jako nazwy zwyczajowe: Bzin, Żyrcin czyli Rejów, Skarżysko Rycerskie czyli Książęce, Pogorzałe i Posadaj.

Opactwo Cystersów w Wąchocku otrzymało przywilej pozwalający na poszukiwanie kruszców w księstwie krakowskim i sandomierskim. Dzięki temu budowali własne huty, co dało początek staropolskiemu zagłębiu hutniczemu. Po raz pierwszy informacje o nadaniu tego przywileju pojawia się w 1249 r. O dynamice rozwoju hutnictwa żelaza na terenach zarządzanych przez Cystersów świadczy liczba kuźni ( tak nazywano wtedy zakłady zajmujące się wytopem żelaza).

Incisione da De re metallica di Georg Agricola, Basilea, 1556

Jak podaje Norman Davies ( Boże Igrzysko T. II) w dobrach zarządzanych przez wąchockie opactwo w 1500 znajdowały się 22 kuźnie na łączną liczbę 289 zarejestrowanych na terenie Korony. Do największych należała kuźnica w Bzinie. Sprzyjały temu liczne płytko położone złoża rud żelaza, liczne lasy, które dostarczały drewna od wytopu oraz rzeki: Kamienna, Kamionka czy Oleśnica. Może nie są zbyt duże, ale spiętrzona na nich woda dostarczały dzięki kołom wodnym energii do napędu miechów i młotów o obróbki wytopionego surowca. O skali produkcji oraz potrzeb kuźni w których wytapiano żelazo świadczy szacowana ilość rudy, węgla drzewnego potrzebnego do codziennej pracy ówczesnego pieca zwanego dymarką. Potrzeba było 300 kg rudy czyli pojemność jednego wozu ciągnionego przez konie, prawie 600 kg węgla drzewnego a wytop wynosił zaledwie ok. 50 kg surowego żelaza.

Warto wyjaśnić podział własnościowy na tym obszarze. Bzin i Żyrcin (Rejów) należały do Cystersów, do nich należało także Skarżysko Kościelne ( Opackie, Klasztorne), które nie weszło w skład granic administracyjnych obecnego miasta, jest obecnie siedzibą odrębnej gminy.

Pogorzałe, Posadaj i Skarżysko Rycerskie ( Książęce) było we władaniu rodu Odrowążów a następnie Szydłowieckich. W 1548 roku doszło do małżeństwa Elżbiety z Szydłowieckich z litewskim magnatem Mikołajem „Czarnym” Radziwiłłem. Tym samym Szydłowiec i przynależne do niego wsie znalazły się we władaniu tego potężnego rodu magnackiego na okres blisko 250 lat.

Na początku XVI w pojawia się po raz pierwszy w dokumentach nazwa Kamienna. Szydłowieccy po uzyskaniu zgody Cystersów w 1511 roku zbudowali kuźnice wraz ze stawem. Osada zlokalizowana była pomiędzy Biznem a Skarżyskiem Klasztornym i Posadajem. W dokumentach osada występuje pod nazwą Kamiona (Kamienna) lub Duracz – nazwa wywodziła się od nazwiska dzierżawców kunicy Duraczów. Walenty Duracz był dostawcą żelaza na budowę pierwszego stałego mostu w Warszawie (1572). Zbudowany został z inicjatywy króla Zygmunta Augusta, niestety król nie dożył zakończenia budowy a jego następca Stefan Batory nadał Walentemu Duraczowi tytuł szlachecki.

cdn

Poprzedni tekst:

Zanim powstało Skarżysko

Artykuł sponsorowany. Z cyklu: “95 lat Skarżyska-Kamiennej”.

The following two tabs change content below.
Tadeusz Sikora

Tadeusz Sikora

Tadeusz Sikora
Tadeusz Sikora

Ostatnie wpisy Tadeusz Sikora (zobacz wszystkie)

Może Ci się również spodoba